Djeca i omladina

Najsvjetlije ali i najkrvavije stranice Narodnooslobodilačke borbe ispisao je i Savez komunističke omladine Jugoslavije. Uvijek u prvim redovima, od prvih dana okupacije skojevci su bili prvi u jurišu, zadnji u povlačenju, svojim herojstvom i nemogućim podvizima uvijek su bili primjer drugima. U NOB-i, omladina je činila 80% boračkog sastava jedinica narodno-oslobodilačke vojske.

Razvijajući široku masovnu omladinsku organizaciju, djelovali su u okviru Narodnooslobodilačke fronte, ali kao autonomna organizacija s posebnim zadacima. Nastajanjem organizacija revolucionarnog omladinskog pokreta i povećanjem obima zadataka, stvorena je potreba za formiranjem jedinstvene omladinske organizacije s centralnim rukovodstvom. Tako je od 27. – 29. prosinca 1942. godine u Bihaću osnovan Ujedinjeni savez antifašističke omladine Jugoslavije u kojem je bila sva antifašistički orijentirana omladina bez obzira na političko, nacionalno ili vjersko opredjeljenje, a u kojoj je SKOJ imao rukovodeću ulogu. Time je stvorena politička osnova revolucionarnog omladinskog pokreta. Znatnim pristupanjem omladine, koja je do tada bila van pokreta dolazi do širenja omladinskih organizacija pa je tako od 2. do 4. svibnja 1944. održan drugi kongres USAOH. Već krajem iste godine u Jugoslaviji je u organizacijama na terenu bilo 83.200 članova SKOJ-a i preko 827.000 članova USAOJ-a.

Na početku oružanog ustanka SKOJ je imao 35.000 članova, a iz NOB-a je izašao kao masovna organizacija od 150.000 članova od kojih je u NOV i POJ bilo oko 70.000. Ako se uzme u obzir da je u ratu poginulo preko 100.000 članova tada proizlazi da je kroz SKOJ prošlo preko 400.000 omladinaca i omladinki. Među njima je 506 narodnih heroja od kojih je u toku NOR-a poginulo čak 440.

No, u Narodnooslobodilačkoj borbi sudjelovali su i oni najmlađi – pioniri. U Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj, Sloveniji i Crnoj Gori tijekom formirano je 356 općinskih i 1267 seoskih pionirskih odbora, 7120 radnih četa i oko 13.000 pionirskih odreda. Zajedno sa svojim starijim drugovima borili su se borili u partizanskim odredima, pozadinskim vojnim organima i u jedinicama NOVJ. Bili su bombaši, kuriri, diverzanti, borci i izviđači.

Kako je rat otrgnuo mlade iz škola, gimnazija i fakulteta, posebno poglavlje u kulturno-prosvjetnom radu predstavlja razvoj školstva na oslobođenom teritoriju. U NOB su udareni temelji nove škole, obrazovanja i odgoja. Za ostvarivanje tog neobično važnog zadatka izgrađena je na teritoriji Hrvatske čitava mreža škola i drugih prosvjetnih institucija koje su omogućile da se bez zastoja nastavi s radom i nakon oslobođenja.

U ratu je mnogo djece ostalo bez roditelja pa se već u 1943. godini osnivaju se i prvi domovi za nezbrinutu djecu.

Partizanski kurir Palček, Pavel Šetrajčič krpa rupu na čarapi uz pomoć bombe

111. Partizanski kurir Palček, Pavel Šetrajčič krpa rupu na čarapi uz pomoć bombe
Presnimka iz knjige: Džon Filips, Jugoslovenska priča, Beograd, 1983., str 77.

hhh

112. Kuriri Prvog bataljona 17. narodnooslobodilačke udarne slavonske brigade u Durđevcu, siječanj 1944. godine
Presnimka iz knjige: 17. udarna slavonska brigada, Titovo Užice, 1983., str. 251.

HPM-MRNH N-2603_f42_021

113. Mladi partizan, negdje na slobodnoj teritoriji (obratiti pozornost na remen)
Album ZAVNOH-a III.
HPM/MRNH N-2603, film 42, negativ 021

Nastava u jednoj od škola na oslobođenom dijelu Istre, 1944.

114. Nastava u jednoj od škola na oslobođenom dijelu Istre, 1944. godine
Dokumentacijski centar antifašizma – Fototeka SABA RH / fototeka.sabh.hr

Omladinska sekcija II proleterske sa komandantom Pekom dapčevićem, prosinac 1942. godine

115. Omladinska sekcija II proleterske sa komandantom Pekom Dapčevićem, prosinac 1942. godine
Presnimka iz knjige: Stvaranje Titove Jugoslavije, Opatija, 1988., str. 255.

Učiteljski tečaj pri Okružnom NOO-u za Pokuplje, ljeto 1944.

116. Učiteljski tečaj pri Okružnom NOO-u za Pokuplje, ljeto 1944. godine
Dokumentacijski centar antifašizma – Fototeka SABA RH / fototeka.sabh.hr

HPM-MRNH N-2602_f87_26a_s

117. Dječji dom u Radonji na Kordunu, ljeto 1944. godine
Album ZAVNOH-a II.
HPM/MRNH N-2602, film 87, negativ 26a s

HPM-MRNH N-2602_f87_25a_s

118. Dječji dom u Radonji na Kordunu, ljeto 1944. godine
Album ZAVNOH-a II.
HPM/MRNH N-2602, film 87, negativ 25a s

HPM-MRNH N-2602_f87_20a_s

119. Dječji dom u Radonji na Kordunu, ljeto 1944. godine
Album ZAVNOH-a II.
HPM/MRNH N-2602, film 87, negativ 20a s

HPM MRNH P-27

120. Vlado Kristi: “Bratstvom i jedinstvom omladina izgrađuje svoj novi život“, 1944. godina, 218 x 182 mm, linorez
HPM/MRNH P-27

HPM-MRNH N-2601_f127_12a,13a_s 2

121. Mali partizan, negdje na slobodnom teritoriju 1943. godine
Album ZAVNOH-a I.
HPM-MRNH N/2601, film 127, negativ 12a

HPM-MRNH N-2601_f127_12a,13a_s 1

122. Mali partizan, negdje na slobodnom teritoriju 1943. godine
Album ZAVNOH-a I.
HPM-MRNH N-2601, film 127, negativ 13a s

HPM-MRNH N-2203_2381

123. Partizanka s djetetom, Slavonija, 1944. godine
Album “Slavonija u NOB-i“ III.
HPM/MRNH N-2203 2381

HPM-MRNH N-2203_1723

124. Partizanka s djetetom, Slavonija, 1944. godine
Album “Slavonija u NOB-i“ III.
HPM/MRNH N-2203 1723

HPM-MRNH N-2201_336 Intendant XI udarne divizije djeli hranu djeci u zbijegu

125. Intendant XI udarne divizije djeli hranu djeci u zbijegu
Album “Slavonija u NOB-i“ I.
HPM/MRNH N-2201 336

HPM-MRNH A-6337_369

126. Pavle Gregorić sa djetetom na slobodnom teritoriju 1944. godine
Mali partizan, negdje na slobodnom teritoriju 1943. godine
HPM/MRNH A-6337 369

Dječji dom u Kordunskom Grabovcu 1943.

127. Dječji dom u Kordunskom Grabovcu 1943. godine
Album “Hrvatska u NOB“ (Privatno vlasništvo)

Učenici partizanske gimnazije u Pokuplju, 1944.

128. Učenici partizanske gimnazije u Pokuplju, 1944. godine
Dokumentacijski centar antifašizma – Fototeka SABA RH / fototeka.sabh.hr

Komandir i komesar Pionirske čete Druge proleterske brigade, Božo Stojanac i Vladimir Šipovalo

129. Komandir i komesar Pionirske čete Druge proleterske brigade, Božo Stojanac i Vladimir Šipovalo
Dokumentacijski centar antifašizma – Fototeka SABA RH / fototeka.sabh.hr