Briga za ranjenike i partizanske bolnice

Sanitetska služba počela se razvijati usporedo s formiranjem ustaničkih jedinica i partizanskih odreda. Nastala je na osnovu priprema izvršenih u periodu od travnja do početka srpnja 1941. godine, čime je rukovodila Komunistička partija Jugoslavije. Sanitetska služba osniva se u partizanskim odredima ovisno od zadatka jedinice, materijalnih mogućnosti, a prvenstveno od kadrova.

Razvojem sanitetske službe, ali i oslobađanjem teritorija, nastaju i prve partizanske bolnice. Manje teritorijalne bolnice koje su radile odvojeno jedna od druge povezuju se formiranjem vojno-partizanskih bolnica područja krajem 1942. godine. Prva kirurška ekipa formirana je u rujnu 1942. godine, a farmaceutska služba se rano počela stvarati. Na oslobođenim područjima organiziraju se posebne civilne zdravstvene službe, koje su bile usko povezana sa sanitetskom službom jedinica i teritorijalnim bolnicama. Godine 1943. Zdravstveni odjel ZAVNOH-a izdao je „Upute za rad na uspostavljanju zdravstvene službe na oslobođenom teritoriju Hrvatske“ i „Priručnik za rad seoskih zdravstvenih sekcija“. Održavanje Drugog kongresa partizanskih liječnika u Glini, Topuskom i Slunju od 24. do 27. veljače 1944. godine, uz učešće većeg broja lliječnika s teritorije Like, Korduna, Banije i Slavonije, govori o dobroj organizaciji sanitetske službe i njenoj masovnosti.

Poslije kapitulacije Italije, oko 100 liječnika, farmaceuta i studenata medicine dolazi u partizane. Njima se popunjavaju brigadne i divizijske bolnice, te kirurške ekipe. Iz bolnica na otocima Hvaru i Visu 1944. godine, veliki je broj ranjenika i bolesnika bio prevezen brodovima u savezničke bolnice u Italiji.

Sanitetska služba Slavonije sa teritorijalnim bolnicama, smještenim u šumama sa sistemom tajnih podzemnih skloništa za ranjenike i bolesnike uz svaku bolnicu bila je izuzetno dobro organizirana. Tajna podzemna skloništa za ranjenike i bolesnike, sanitetski materijal i drugo, tzv. suhoputne stanice, kopana su ne samo uz bolnice već i na pravcima mogućih pokreta u toku neprijateljske ofanzive, kako bi ranjenici i bolesnici mogli u njih biti smješteni i kad su bolnička skloništa već bila zatvorena. Zahvaljujući ovim mjerama, gotovo da io nije bilo gubitaka među ranjenicima, odnosno njihovog pronalaženja od strane neprijateljske vojske. Sanitetska služba Istre, sa sistemom relejnih stanica i dugim putovima evakuacije ranjenika i bolesnika do Centralne bolnice u Gorskom kotaru, ogledni je primjer prilagođavanja ratnim okolnostima. Razvoj sanitetske službe u jedinicama i zbrinjavanje ranjenih i bolesnih boraca, kao i zdravstvena služba NOO na području Like, Banije i Korduna imaju sve osnovne karakteristike kao i u drugim dijelovima Hrvatske. Posebnost je, ne samo u Hrvatskom, već i širem Europskom okviru, postojanje i djelovanje tijekom gotovo cijelog rata Centralne partizanske bolnice na Petrovoj Gori.

Partizanske bolnice, su bile zdravstvene ustanove formirane u toku oružane borbe u cilju liječenja ranjenika i bolesnika. Omogućile su vraćanje u borbu hiljada ranjenika i bolesnika.

Prema prikupljenim podacima, u NOP-u je, na području bivše Jugoslavije, bio angažiran 3.081 liječnik (od toga 319 liječnica). Poginulo je 213, od čega je velika većina ubijena izvan borbe. Ordenom narodnog heroja odlikovano je njih 9 (7 poginulih i 2 koja su preživjela rat).

Centralna partizanska bolnica na Petrovoj gori, 1944.

43. Centralna partizanska bolnica na Petrovoj gori, 1944. godine
Dokumentacijski centar antifašizma – Fototeka SABA RH / fototeka.sabh.hr

Hirurška intervencija u partizanskoj bolnici u Slavoniji. 15688

44. Hirurška intervencija u partizanskoj bolnici u Slavoniji
Arhiv znaci.net, inv. br. 15688

HPM-MRNH N-2202_1387

45. U bolnici VI. Korpusa, Slavonija, 1944. godine
Album “Slavonija u NOB-i“ II.
HPM/MRNH N-2202 1387

HPM-MRNH N-2603_f24_021

46. U blizini Delnica, ljeto 1944. godine. Briga za ranjenika nakon bombardiranja
Album ZAVNOH-a III.
HPM/MRNH N-2603, film 24, negativ 21

Mlada bolničarka previja ranjenika

47. Mlada bolničarka previja ranjenika
Presnimka iz knjige: Džon Filips, Jugoslovenska priča, Beograd, 1983., str 99

Dok bolničar previja ranjenog Jamesa Goodwina ranjeni partizan čeka trpeći bolove 1

48. Doktor previja ranjenog kapetana američke vojske Jamesa Goodwina, Slovenija, 1944. godine
Presnimka iz knjige: Džon Filips, Jugoslovenska priča, Beograd, 1983., str. 101.

HPM-MRNH N-2601_f10_32_s

49. Ranjenik u bolnici na Petrovoj Gori
Album ZAVNOH-a I.
HPM/MRNH N-2601, film 10, negativ 32s

HPM-MRNH N-2601_f84_30_n

50. Borci nose ranjenog druga
Album ZAVNOH-a I.
HPM/MRNH N-2601, film 84, negativ 30n

Partizanska bolnica u Bolu na Braču oktobra 1943.

51. Partizanska bolnica u Bolu na Braču listopada 1943. godine
Album “Hrvatska u NOB“ (Privatno vlasništvo)

HPM-MRNH N-2602_f148_25_s

52. U zubnoj ambulanti, Topusko, 1944. godine
Album ZAVNOH-a II.
HPM/MRNH N-2602, film 148, negativ 25s

HPM-MRNH N-2601_f82_7A_n

53. Partizanska bolnica u Turjanskom, zima 1944.
Album ZAVNOH-a I.
HPM/MRNH N-2601, film 82, negativ 7A n

Partizanska bolnica na Visu novembra 1943.

54. Partizanska bolnica na Visu studenog 1943. godine
Album “Hrvatska u NOB“ (Privatno vlasništvo)

Student medicine briše lice ranjenom partizanu

55. Student medicine briše lice ranjenom partizanu, Slovenija, 1944. godine
Presnimka iz knjige: Džon Filips, Jugoslovenska priča, Beograd, 1983., str 101.

Transfuzija krvi u partizanskoj bolnici u Primorskom -Slovenija, 1943.

56. Transfuzija krvi u partizanskoj bolnici u Primorskom – Slovenija, 1943. godine
Arhiv znaci.net, inv. br. 15795

Partizanska bolnica porodilište u Sloveniji. 16128

57. Partizanska bolnica, rodilište u Sloveniji. Na fotografiji dr. Fran Novak
Arhiv znaci.net, inv. br. 16128

Rodilište u Lici u toku NOR-a - 15797

58. Rodilište u Lici u toku NOR-a
Arhiv znaci.net, inv. br. 15797

Sanitetsko osoblje partizanske bolnice u Krbavici, Lika 1942. godine 16372

59. Sanitetsko osoblje partizanske bolnice u Krbavici, Lika 1942. godine
Arhiv znaci.net, inv. br. 16372

Partizanski brico služi se vrećom brašna koje je stiglo iz Kanade

60. Partizanski brico služi se vrećom brašna koje je stiglo iz Kanade
Presnimka iz knjige: Džon Filips, Jugoslovenska priča, Beograd, 1983., str 50.

Brijanje g

61. Svakodnevno brijanje bilo je obvezno, Slovenija, 1944. godine
Presnimka iz knjige: Džon Filips, Jugoslovenska priča, Beograd, 1983., str 84.

HPM-MRNH N-2603_f40_028

62. Borci Prve brigade XIII. Primorsko-goranske divizije u selu Rosopojnik kod Ozlja, proljeće 1944. godine
Album ZAVNOH-a III.
HPM/MRNH N-2603, film 40, negativ 28

HPM-MRNH N-2203_1847

63. Zastanak u šumi, vrijeme je za šišanje, Slavonija, 1944. godine
Album “Slavonija u NOB-i“ III.
HPM/MRNH N-2203 1847

HPM-MRNH N-2602_f54_27_s

64. U trenucima odmora, vrijeme je za brijanje…
Album ZAVNOH-a II.
HPM/MRNH N-2602, film 54 negativ 27s

HPM-MRNH N-2201_601

65. Partizan na pecanju, Slavonija, 1944. godine
Album “Slavonija u NOB-i“ I.
HPM/MRNH N-2201 601

Mesar tranžira meso

66. Mesar tranžira meso, Slovenija, 1944. godine
Presnimka iz knjige: Džon Filips, Jugoslovenska priča, Beograd, 1983., str 86.

Pranje rublja i dezinfekcija, Slavonija, 1944.

67. Pranje rublja i dezinfekcija, Slavonija, 1944. godine
Dokumentacijski centar antifašizma – Fototeka SABA RH / fototeka.sabh.hr

 HPM-MRNH N-2601_f23_26a_s

68. Partizani na kupanju, negdje na slobodnom teritoriju, 1943. godine
Album ZAVNOH-a I.
HPM/MRNH N-2601, film 23, negativ 26a s

Partizani gule krumpir

69. Partizani gule krumpir, Slovenija, 1944. godine
Presnimka iz knjige: Džon Filips, Jugoslovenska priča, Beograd, 1983., str 86.

HPM-MRNH N-2603_31_39

70. Kolinje na slobodnom teritoriju, 1943. godine
Album ZAVNOH-a III.
HPM/MRNH N-2603, film 31, negativ 39

Kuhanje ručka

71. Kuhanje ručka, Slovenija, 1944. godine
Presnimka iz knjige: Džon Filips, Jugoslovenska priča, Beograd, 1983., str 86.

Kuhar djeli gulaš

72. Kuhar djeli gulaš, Slovenija, 1944. godine
Presnimka iz knjige: Džon Filips, Jugoslovenska priča, Beograd, 1983., str 87.

Parenje odjela, borvi 17. slavonske, Puračić, travnja 1945. godine

73. Borci 17. udarne slavonske brigade pare vojna odijela, Puračić, travnja 1945. godine
Presnimka iz knjige: 17. udarna slavonska brigada, Titovo Užice, 1983., str. 315.